naglowek

 

                                                                                                                                        Szanowni  Państwo!
Mazury, dawne Prusy Wschodnie, to jedna z najpiękniejszych krain w Europie. Bogactwo przyrody, miasta i wsie o wielowiekowej tradycji, średniowieczne zamki, gotyckie kościoły o dużych walorach architektonicznych i wartościach artystycznych tworzą naszą „małą ojczyznę”. 
Ideą wyznaczenia Szlaku goty
ckich świątyń i muzyki organowej południowych Mazur jest prowadzenie mieszkańców i turystów śladami historii naszego regionu, przybliżenie materialnego i duchowego dziedzictwa, tradycji i obyczajów ludności tu mieszkającej. Szlak łączy ze sobą miejscowości i  ludzi uniwersalnym językiem architektury.
Szlak na początku obejmuje Pasym i Dźwierzuty, w których znajdują się dwie najstarsze gotyckie świątynie zachowane w rejonie Mazur południowych, obie pochodzące z XIV w. Oba kościoły, własność Parafii Ewangelicko-Augsburskiej (Luter
ańskiej) w Pasymiu, posiadają cenne zabytkowe wyposażenie, które jest świadectwem dawnych czasów, a także źródłem informacji na temat historii tej ziemi i ludzi z nią związanych. Ukazują dziedzictwo historyczne, wielokulturowe i wielowyznaniowe. Parafia od kilkunastu lat prowadzi badania i prace konserwatorskie, które rzucają nowe światło na historię i dzieje zabytków.
Przeżyjmy wspólnie wędrówkę wzdłuż i wokół  Szlaku.  A po trudach wędrówki…  zapraszam Państwa do wysłuchania organizowanych przez naszą Parafię Międzynarodowych Koncertów Muzyki Organowej i Kameralnej odbywających się każdego lata w murach świątyń w Pasymiu i w Dźwierzutach.  Dobra muzyka bowiem, to niewysłowiona mowa, która przynosi odprężenie, wprowadza w świat wewnętrznej harmonii. Zapraszam do czerpania z muzyki organowej i kameralnej prawdziwej duchowej rozkoszy. Życzę wielu miłych wrażeń i wspomnień.


Pasym miasto nad Kalwą

ratuszPasym jest małym mazurskim miasteczkiem malowniczo położonym nad jeziorem Kalwa i otoczonym wieloma większymi i mniejszymi jeziorami. Już z daleka wita przybyszy hełmowa wieża kościoła ewangelickiego, z której rozpościera się fantastyczny widok na miasto i otaczające go jeziora, lasy i łąki. Panoramę  miasta zdobią jeszcze trzy wieże: kościoła rzymsko-katolickiego (1878 r.), ratusza (1855 r.) i wieża ciśnień (1910-1911)





Dźwierzuty

Jadąc z Pasymia w kierunku Biskupca dojeżdżamy do wsi Dźwierzuty. Historia Dźwierzut (Menzelsgut – Menczelszgut, Swersutten, Syrgut, Mensguth)  to ponad sześć wieków ciekawych dziejów, które zawierają jeszcze wiele niewiadomych. Wymagają badań dokumentów, szukania informacji.

Zapraszam Państwa do zapoznania się bogatą historią naszych miejscowości, które zostaną zawarte w kolejnych wydaniach Przewodnika


Pasym       Kościół ewangelicki w Pasymiu i jego architektura
Pierwszy kościół na terenie Pasymia wzniesiony został niedługo po założeniu wsi kościelnej Henrykowo.  Z braku dokumentów nie można ustalić daty jego powstania ani miejsca lokalizacji. Prawdopodobnie była to drewniana świątynia umiejscowiona w okolicy obecnego kościoła ewangelickiego. Około 1350 r. położono kamień węgielny pod budowę nowego kościoła, którą zakończono w 1391 r. Świątynia miała charakter obronny i wpisana była w ciąg murów miejskich, stanowiąc ważny element obronny w strukturze miasta.

Mimo licznych remontów, napraw i przebudów, elewacje nawy i wieży kościoła zachowały wiele elementów pierwotnego, średniowiecznego wystroju architektonicznego. W trakcie prac konserwatorskich i restauratorskich kościoła starano się je pokazać i uczytelnić, tym bardziej że odnaleziono na nich ślady warstw barwnych: ornamentów i wzorów świadczących o tym,  że w przeszłości ściany kościoła i elementy architektoniczne: okna i portale były bardzo kolorowo i starannie dekorowane. Do dziś na ościeżach okien i niektórych profilach oraz fryzach elewacji frontowej zachowały się średniowieczne dekoracje architektoniczne - pobiały z malowanym ornamentem na oknach i ryty w tynku rysunek do dekoracji maswerkowej na fryzach.

Opisy elementów architektonicznych kościoła znajdziecie Państwo w kolejnych tomach Przewodnika. 


Dzwierzuty    Kościół ewangelicki w Dźwierzutach i jego architektura
Na jednym z dźwierzuckich wzgórz, wśród drzew rysuje się wieża kościoła ewangelickiego. Świątynia sięga swymi początkami XIV w. Wzniesiona została według wzorów architektury późnogotyckiej. Po pożarze w 1695 r. przebudowano ją i dodano barokowe elementy.
W 1949 r. kościół  wpisano do rejestru zabytków Województwa Olsztyńskiego. Decyzję uzasadniono: kościół pochodzący z XIV w. i przebudowany w 1695 r. stanowi zabytek architektury gotyckiej oraz barokowej (…) Wieża na rzucie kwadratu murowana z cegły, gotycka, zamknięta barokowym szczytem. Obiekt stanowi zabytek gotyckiej i barokowej architektury sakralnej.

Faktycznie, wysoka wieża kościelna murowana z cegieł przywodzi na myśl inne średniowieczne kościoły z tych okolic. Ale… Niewątpliwie w obrębie bryły kościoła występują zarówno formy typowe dla architektury gotyku jak i późniejsze. Tak więc kwestia datowania kościoła wymaga szczegółowych badań i wyjaśnienia.

Muzyka organowa
Chrześcijaństwu od samego początku towarzyszy sztuka, będąca wyrazem wiary i pobożności. Kościół ewangelicki, to szczególne miejscu jeśli chodzi o muzykę organową i sakralną. Reformacja wniosła wielki wkład w rozwój muzyki, położyła kamień węgielny pod europejską kulturę muzyczną. Najbardziej charakterystycznym dla Reformacji impulsem jest fakt aktywnego uczestnictwa w życiu muzycznym. Wspólne śpiewanie i muzykowanie do dnia dzisiejszego stanowi szczególnie żywy i atrakcyjny element ewangelickiego życia parafialnego.
Organy kościołów w Pasymiu i w Dźwierzutach są jednymi z najważniejszych  elementów wystroju obu świątyń. Oba instrumenty o niepowtarzalnym brzmieniu zamilkły kilkadziesiąt lat temu i wymagały pilnych prac remontowo-konserwatorskich, które przywróciły im walory historyczne, artystyczne i dźwiękowe. Dziś cieszą one melomanów uczestniczących w corocznych Międzynarodowych Koncertach Muzyki Organowej oraz służą wiernym podczas nabożeństw.

Organy słusznie nazywane są „królem instrumentów”. O królewskim rodowodzie instrumentu decyduje nie tylko obfitość barw i brzmień piszczałek ujętych w tak zwane rejestry, ale i bogata skarbnica dzieł muzycznych, skomponowanych przez wybitnych kompozytorów. W swej wielowiekowej historii organy przebyły długą drogę rozwojową. Pokolenia pracowały nad doskonaleniem technicznym instrumentu, rozszerzeniem jego skali, liczby rejestrów i piszczałek. Jednocześnie muzyka organowa nabierała potęgi i blasku.

 

pasym organy                Organy w Pasymiu                

 

W 1705 r. Johann Josua Mosengel (1663 – 1731) słynny organmistrz z Królewca (Königsberg) zbudował nowe organy. Instrument posiadał jeden manuał i 12 głosów, a ich nazwy znajdują się obok kutych z żelaza kluczy rejestrowych ulokowanych w dwóch rzędach, z lewej i prawej strony klawiatury w zasięgu rąk grającego.

 

Dyspozycja organów w Johanna Josua Mosengela z 1705 r.

Disposition der Orgel von Johann Josua Mosengel aus dem Jahr 1705:

 

Bordun       á 16                               Prinzipal              á 8

Octav         á (?)                               Gedact                 á 8

Quint          á 3                                 Hohlflöt               á 4

Waldflöt     á 2                                 Sedecima             á 1

Mixtur        3 fach                            Terz                     á 1 ⅓

Posaun       á 8                                  Nasat                   á 3

dyspozycję uzupełniały efekty dodatkowe:

Die Disposition ergänzten zusätzliche Effekte (Effektregister):

         Tremulant                                                 Cimbelstern

 

Na początku XX w. kolegium kościelne zwróciło się do Carla Novaka (1866-1929) organmistrza z Królewca (Königsberg) z propozycją przebudowy instrumentu. Carl Novak do starej szafy po organach Mosengela, nie usuwając piszczałek prospektowych, które od tej pory pełnić zaczęły  jedynie  dekoracyjną rolę, wstawił kolejny pneumatyczny instrument o dwóch  manuałach i pedale. Organy Novaka posiadały 20 głosów. W 1917 r. zarekwirowano dla celów wojennych piszczałki prospektowe organów Mosengela.

 

Dyspozycja organów Carla Novaka z 1903 r.

 

Dyspozycja organów Carla Novaka z 1903 r.:

Disposition der Orgel von Carl Novak aus dem Jahr 1903:

 

Manual I (Hauptwerk)                            Manual II (Oberwerk)

 

Bordun                  16’                                              Geigen principal            8’

Principal                8’                                                Gedeckt                         8’ 

Gedeckt                 8’                                                Salicional             8’

Gamba                   8’                                                Aeoline                8’ 

Trompete               8’                                                Vox coelestis       8’

Octav                     4’                                                Flöte travers        4’

Rohrflöte               4’  

Cornet        3-4 fach   

 

                                          Pedal

                                          Subbass                    16’ 

                                          Posaune                    16’

                                          Octavbass                   8’

                                          Flötenbass                  8’

                                          Cello                           8’

 

Inne registry /Andere Register:             

Manual koppel, Super octav koppel, Pedal koppel I, Pedal Koppel  II; Kombinacje: /Kombinationen: P, MP, F, F.C., A.                               

 

Po II Wojnie Światowej nastały trudne lata dla pasymskiej parafii. Wraz z licznymi wyjazdami Mazurów za granicę pustoszał kościół, wreszcie zamilkł instrument. W 1993 r. zrodziła się myśl odbudowania dawnych organów, czasów J.J. Mosengela. Po kilkuletnich, niełatwych zabiegach marzenia spełniły się. Nowe organy zbudowano w latach 1997/98  dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej ze środków Republiki Federalnej.

By organy służyć mogły nie tylko liturgii, ale także koncertom wyposażono je w 23 głosy. Ozdobny stół gry (kontuar), głosy językowe wykonała niemiecka firma Lauckhuff, pozostałe rejestry i części instrumentu zbudował zakład organmistrzowski „Zych” z Wołomina. Organy otrzymały trakturę mechaniczną i klapowe, tradycyjne wiatrownice, znane w czasach Mosengela. Pierwszym utworem, który został wykonany podczas uroczystości poświęcenia i inauguracji organów w dniu 21.06.1998 r. było wspaniałe opracowanie chorału Johanna Sebastiana Bacha do słów Dr Martina Luthra: Komm, Gott Schöpfer, Heiliger Geist (BWV 667) (Przyjdź, Duchu Święty, Stwórco przyjdź). Od tego czasu organy pasymskie żyją pełnią życia instrumentu. Służą liturgii, dzięki nim odbywają się letnie międzynarodowe koncerty.

 

Dyspozycja organów w Pasymiu:

Disposition der Orgel in Passenheim:

Manual I (Hauptwerk)                            Manual  II (Oberwerk)


Bordun                  16’                                          Hohlflöte             8’

Prinzipal                8’                                           Quintadena          8’  
 
Gedeckt                 8’                                          Krummhorn         8’

Trompete               8’                                           Prinzipal              4’

Octave                   8’                                           Waldflöte             2’
Rohrflöte               4’                                           Quinta                  1 ⅓’

Quinta                   2 ⅔’                                       Tremolo

Superoctave           2’

Terz                       1 3/5’                                         

Sedecima               1’

Mixtur                   3x 1 3/5’

Tremolo                                                                               

                                               Pedal

                                               Prinzipalbass       16’

                                               Subbass               16’      

                                               Posaune               16’

                                               Oktavbass            8’

                                               Flötenbass            8’

                                               Choralbass           8’

 

Inne registry:/ Andere Register:             

Manual koppel, Pedal koppel I, Pedal Koppel                                    

 

 

Organmistrz Johann Josua Mosengel przywiązywał wielką wagę zarówno do brzmienia instrumentu, jak i do jego wystroju zewnętrznego. Podziwiany do dzisiaj niezwykle kunsztownie wykonany prospekt organów pochodzi z 1705 r.

 

 

dzwierzuty organy        Organy w Dźwierzutach

 

Pierwszy znany instrument zbudował sławny organmistrz Christoph Heinrich Obuch około 1750 r. Organy posiadały 8 głosów. Instrument ten nie zachował się do dziś. Obecne organy wykonał zakład organmistrzowski A.Terletzki Inh. Ed. Wittek z Elbląga (Elbing) w 1901r. Z pierwotnego instrumentu pozostał jedynie barokowy prospekt organowy wykonany przez snycerza współpracującego z Ch. H. Obuch. Organy posiadają trakturę mechaniczną i 12 głosów. Po II Wojnie Światowej instrument został poważnie zdewastowany. Milczał prawie 40 lat. W roku 2006 Parafia przystąpiła do jego naprawy. Prace trwały przez kilka lat. W dniu 16 maja 2009 r. miała miejsce uroczystość ich rekonsekracji. Pierwszym utworem, który wtedy zabrzmiał był chorał Dietricha Buxtehude Komm, Heiliger Geist (Przyjdź Duchu Święty) w wykonaniu Pana Prof. Romana Peruckiego. Od tego czasu instrument ponownie swym brzmieniem ubogaca słuchaczy w trakcie nabożeństw i w czasie koncertów.

 

Dyspozycja organów w Dźwierzutach:/

Disposition der Orgel in Mensguth:

 

Manual I (Hauptwerk) C-f3          Manual  II (Oberwerk) C-f3

Bordun                16’                                Liebl. Gedackt     8’          

Principal                8’                                Salicional             8’ 

Concert Flöte         8’                                Gemshorn            8’

Gamba                   8’                                Flaut Travers       4’

Octave                   4’          

Mixtur                   3 fach

Pedal C-d1                                         Inne rejestry:/Andere Register:

Subbass               16’                                Manual koppel: I/P,  II/P

Octavbass              8’                                Fußknopf (Tritt): Tutti
                                                                 Zimbelstern


Pogoda Pasym z serwisu
mapka Miejsca, które warto zobaczyć:
Pasym
1. Kościół Ewangelicko-Augsburski (Luterański) (1391)
2. Kościół Rzymsko-Katolicki (1876)
3. Ratusz (1855)
4. Fragmenty murów miejskich (XIV w.)
5. Wieża ciśnień (1910-11)
6. Dawny budynek sądu z aresztem dziś Dom dla dzieci (1904-1908)
7. Rezerwat  torfowiskowo-florystyczny „Sołtysek”

Dźwierzuty
8. Kościół Ewangelicko-Augsburski (Luterański) (XIV/XVII w.)
9. Kościół Rzymsko-Katolicki (1876)
10. Łąki Dymerskie, ostoja ptactwa wodnego
11. Rezerwat florystyczny „Kulka”
12. Jezioro Sasek Wielki



 
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich:
Europa inwestująca w Obszary Wiejskie

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013



Flag Counter